Sanatla Terapi ve Yaratıcılık Eğitimi
Programın Bilimsel Sorumluluğu
Eğitimci: Yrd. Doç. Dr. Nevin Eracar
Kln. Psk. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri
Enstitüsü Öğretim Üyesi,
Prof. Dr. A. Özbek Enstitüsü Psikodrama Öğr. Üyesi
Gereksinim ve İçerik :
Sanat ve Psikoterapi yapısal olarak benzerler.
Her ikisinde de içe atılmış veya içe alınmış
yaşantıların, şimdi ve buradaki yaşantıya etkileri,
yansımaları vardır. Içe atım, sanatın içeriğini, içe
alım süreci ise biçim ve tarzını oluşturur. İçe
atılmış yaşantılar bir yolla dışa vurulamazsa ruh
sağlığı risk altındadır. Sanat, bu riske karşı
koruyucu işlev görür. Psikoterapi ve eğitim ( insan
gelişimi ve sağaltımı ) alanında içe atılmış,
birikmiş olanların üstüne sağlıklı bir yapı inşa
edilemez. Gerek terapist gerekse eğitimci, öncelikle
kişinin iç dünyasını, duygu, düşünce ve davranış
paternlerini tanımak, gelişimi bu paternlerden yola
çıkarak tasarlamak durumundadır. İşte sanatla
çalışma, bu tanıma sürecini kolaylaştırma ve
hızlandırma işlevi görür.
Sanatla tedavi, sanatın tedavi ve eğitimde kullanımı
ve/ya art terapi hizmetinin rehabilitasyon
hizmetinden farklı bir yetkinlik, sorumluluk ve
yükümlülük taşıması gerekliliği vardır.
Öte yandan travma açısından fazlasıyla risk taşıyan
ülkemiz insanına götürülecek ruh sağlığı
hizmetlerinin gerek koruma gerekse iyileştirme
yönünde varolandan daha yoğun bir kapsam ve hız
kazanmasına ihtiyaç vardır.
Bu programın geleceğe dönük olarak pek çok işlevi
birlikte üstelenmesi ümidini taşımaktayız.
Ustalarla buluşma :
Program her sanat dalında yetkinliği bilinen
sanatçıların da sürenin üçte biri oranında katılımı
ile gerçekleşecektir.
Programın hedefleri:
1) Psikiyatri alanlarında verilmekte olan
hizmetlere katkı sağlamak,
2) Psikoterapi ve/veya eğitim alanlarında
çalışanlara yaratıcılık ve yetkinlik kazandırmak,
3) Sanat ve psikoterapi alanlarında var olan
“dışavurum” sürecini kuramsal ve teknik olarak
tanıma ve tanımlama becerisi geliştirmek
4) Özellikle psikotik süreçte (hasta ve ailede
)bozulan yaşam kalitesini iyileştirmek ve hatta
üretkenliği geliştirmek/arttırmak
Eğitimde yer alacak yöntemler :
Terapistin en değerli aracı kendi kişiliğidir.
Sanat terapisti ve/ya art terapist
yetiştirme amaçlı olan bu eğitim programı da bilinen
tüm terapist yetiştirme programlarında olduğu gibi
terapistin kendi kişiliği, kendi kişisel gelişimi
üzerinden öğrenme süreçlerini içerecektir.
Öğretimde öncelikle uygulamalar yer almakta,
uygulamaların verileri ile kuramsal bağlantılara ve
tanımlara geçilmektedir. (tümevarım, tümdengelim ve
çıkarsama yöntemleri döngüsel olarak
kullanılacaktır)
Katılımcılar her katılımda kendileri üzerinden
kazandıkları deneyime dayanarak kendi çalışma
alanlarında deneme ve uygulamalar yapmak sureti ile
eğitim boyunca süpervizyon alma şansı
yakalayacaklardır.
Teknikler
Art –terapi eğitim programında öncelikli hedef
sanatsal dışavurumun psikoterapötik ve/ya gelişimsel
etkileşimlerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaçla
katılımcıların önceden var olan psikoterapi ve
eğitim oryantasyonları da dikkate alınarak sanatla
çalışmanın psikoterapi, eğitim, yetiştirme ve insan
kaynağı geliştirme amaçları yönünde uygulanmasını
sağlayacak teknik buluşmalara yer verilecektir.
Sanat ve psikodrama, Gestalt teknikleri ve
psikanalitik oryantasyonlu bakış üzerine
kombinasyonlar amaçlanmaktadır.
Her bir alan için ayrılmış olan 30 saat (üç birim)
lik sürenin bir birimi ustalarla buluşma için
ayrılmıştır. Bu bölümde katılımcılar sanatçılarla
işbirliği yapabilme ve sanatı bizzat aktif olarak
üretebilme/yaşayabilme deneyimleri kazanacaklardır.
Hedeflenen katılımcılar ve ön koşullar:
Psikiyatri uzmanlığı almış ve/ya uzmanlık
eğitimi devam eden hekimler, aile hekimleri ve
asistanları, Psikoloji, Psikolojik Danışmanlık ve
Rehberlik, Tıp, Fizyoterapi, Yüksek hemşirelik
(Psikiyatri Hemşireliği koşulu ile) ve/ya eğitim
alanlarında en az lisans mezunu olanlar (okul öncesi
eğitim, sınıf öğretmenliği ve sanat alanları dahil)
Ruh sağlığı ve İnsan kaynağını
geliştirme/iyileştirme amaçlı tüm çalışmaların ekip
sistematiği içerisinde yürütülmesi gerekmektedir.
Programa kabul edilecek katılımcıların çeşitliliği
aynı alanda değişik disiplinlerden gelen
profesyonellerin ekip oluşturabilme ve birlikte
üretebilme deneyimi kazanmalarını sağlamaktadır.
Grupla çalışma tekniklerinin uygulanabilmesini de
amaçlayarak 20 kişilik kontenjan düşünülmüştür. bir
eğitim grubu en az 18, en çok 24 kişiden oluşur. (Bu
sayılar ikili ve üçlü alt çalışma grupları yapabilme
amaçlıdır.)
Tüm programa devam zorunludur. Makul nedenlerle
kaçırılmış olan eğitim seansları için katılımcı
telafi programı almak zorundadır.Mezuniyet için her
katılımcı çalışmalarından örneklerin yer aldığı bir
yayın (tez) hazırlamalıdır.
Süre ve zamanlama:
Toplam: 240 saat. (4yıl içerisinde tamamlanır.)
Birinci aşama:
30 saat. Tanıma ve bilgilenme, Sanatın çeşitli
alanları ile psikoterapi buluşmaları
ve art terapi teknikleriyle tanışma amaçlıdır.
İkinci aşama:
180 saat: Müzik, resim, seramik -heykel,
tiyatro, dans, edebiyat alanlarında, uygulamalı ve
kuramsal çalışmaları içerir. Her bir sanat alanı
için 30 saat (üç birim) ayrılmaktadır. Bu süre aktif
yöntemler, pasif yöntemler ve uygulamaların yer
alabilmesi için gerekmektedir.
Son Aşama:
Toplam 30 saattir (üç birim). Katılımcıların
kendi çalıma alanlarındaki uygulamalarının
süpervizyonunu ve tez hazırlama sürecini içerir.
İleri Aşama:
Art-terapi eğitiminde eğitimci görevi
alacakların başvuracağı bir program olup, içerik ve
süreç daha sonra açıklanacaktır.
Verilecek belge:
Eğitimin kapsamı ve sağladığı yetkinlikleri
içeren katılım belgesi.
Program:
Başlangıç Aşaması:
1. Sanat- psikoterapi,eğitim/gelişim ilişkisi
2. Müzik, edebiyat, sinema/tiyatro, dans - terapi
ilişkisi
3.Resim, seramik/heykel – terapi ilişkisi.
İkinci Aşama:
Müzik alanı
1. Hafta: Müzik terapisinde pasif yöntemler (ritm,
ses, ezgi, doğa seslerini duyma, dinleme, çağrışım
ve etkileşimler)
2.Hafta: Müzik terapisinde aktif yöntemler. (ritm,
ses, ezgi ve şarkının oluşumu, yaratma süreçleri,
çağrışım, etkileşim mekanizması.
3.Hafta: Ustalarla buluşma, sanata katılım.
Yaratıcılığın uyarılması. Klinik ve/ya kitlesel
koruyucu ruh sağlığı çalışmalarında projeler
geliştirebilme.
Edebiyat Alanı
1. Hafta: (pasif yöntemlerin kullanılması)Söz,
sözlü ve yazılı dil, dinleme, anlama, anlam çıkarma
süreçleri,
2. Hafta : (aktif yöntemlerin kullanılması) Sözlü
dışavurum, kampozisyonların doğası, etki
mekanizmaları, çağrışımlar, etkileşimler, çağlar
içinde varoluş gücü.
3. Hafta: Ustalarla buluşma. Bireysel üretim,
birlikte yazım, kendi öyküsünü irdeleme.
Sinema /Tiyatro Alanı
1. Hafta: (pasif yöntemler) Birlikte film ve
oyun izleme , şimdiki ve/ya daha önceki izlemlerin
ve çağrışımların, özellikle anılarda öne çıkan oyun
ve/ya film sahnelerinin anımsattıkları üzerine
çalışma, bireysel ve grupla çalışmada
hedeflenebilecek gelişim ve sağaltım unsurlarını
arama.
2. Hafta: (aktif yöntemler) Katılımcı öğrenci
grubunun oyun(lar) yaratması, sahneleme sürecinin
etkilerinin araştırılması, kurgusal ve/ya doğaçlama
oyunlar ve yaşam pratiğindeki yansımaların
bağlantılandırılması ve çeşitli projelerde kullanım
ve organizasyon becerilerinin gelişimi
3. Hafta: Ustalarla buluşma:Kültür etkileşimleri
açısından işbirliği sağlanabilecek sanat düzeylerini
yakalamış sanatçılarla birlikte düşünme, proje
geliştirme ve özellikle kitlesel etki gücü yüksek
olan gösteri sanatları alanlarında sanatçılarla ruh
sağlığı ekibi ortak projeleri üzerine arayışlar ve
bağlantılar
Dans ve hareket alanı
1.Hafta: (Pasif yöntemler): Çeşitli beden
duruşları, yürüme ve hareketin izlenmesi yüz ve
beden ifadesi hakkında verilerin değerlendirilmesi,
diğer ipuçları ile bütünlüğün algılanması
2.Hafta: (Aktif yöntemler) Günlük yaşam ve devinimin
estetik devinimle bütünleşmesi çalışmaları. Yürüme,
koşma, yerinde sayma, tek başına ve/ya öteki ile
birlikte doğaçlama dans Yaşamsal sahnenin
kısıtlayıcı etkilerini farketme ve beden ve zihin
hareketinin bütünlüğünü keşfetme
3.Hafta: Dans ve koreografi üzerine sanatçılar ve
yönetmenlerle çalışmalar. Beden ifadesinin
oluşumunda yön verici etmenler, duygu ve düşünce
mesajlarının beden ifadesi alanında kurgulanması,
özellikle çocuk ve gençlerle yapılabilecek kitlesel
koruyucu-geliştirici ruh sağlığı çalışmalarında
proje geliştirme
Resim alanı
1. Hafta (Pasif yöntemler ): Sanat yapıtları,
röprodüksiyonlar ve hasta resimlerinin incelenmesi,
bakış, algı, çağrışımsal yaşantılarla buluşmalar.
Nesnelerin çağrıştırdıkları üzerinden dışavurum
2. Hafta:(Aktif yöntemler) Bireysel ve grupla
etkileşim amaçlı resim uygulamaları çeşitli resim
teknikleri ile çalışma, boyama, lavie teknikleriyle
etkileşim çalışmaları ve terapötik bağlantılara
ilişkin çıkarsamalar
3. Hafta: Ustalarla buluşma: Ressam ve sanatçıların
(grafik v.b.) katılımı ile günlük yaşamın resimsel
dönüşümü amaçlı kurguların hazırlanması, kitlelere
dönük projeleri tasarlamak geniş çaplı koruyucu ruh
sağlığı çalışmalarını yaratma sürecini uyarmak
Heykel ve seramik
1.Hafta: (Pasif yöntemler ) Form ve içerik
ilişkisini araştırmak, nesnelerin anlatım gücü ve
dışavurum üzerine araştırmalar, ünlü yapıtların
oluşum öyküleri ve çağrıştırdıkları, çağrışımlarım
tedavi değeri üzerine arayışlar
2.Hafta :(Aktif yöntemler) Çamurla tanışma, çamurun
yönetilmesi, çamur tarafından yönetilme süreci,
dokunma, ıs ve biçimlendirme üzerine çağrışımsal
terapötik arayışlar
3.Hafta: (ustalarla buluşma) Seramik atölyesinde
çalışma (herhangi bir doğal ortam ve gezi programı
olabilir) Uzun soluklu tedavi çalışmalarına heykel
çalışmasının eklenmesi üzerine deneyim. (isteyenler
için uzun bir proje de olabilir)
